Dwa światy Nikozji: świat turecki

Alternatywne tytuły tego wpisu: „W kraju, którego nie ma” i „Turcja całkowicie nieturystyczna” chyba lepiej oddają to, co będzie poniżej. Ale trzymajmy się konwencji z poprzedniego wpisu. Będzie o północnej, tureckiej części cypryjskiej Nikozji.

0

Alternatywne tytuły tego wpisu: „W kraju, którego nie ma” i „Turcja całkowicie nieturystyczna” chyba lepiej oddają to, co będzie poniżej. Ale trzymajmy się konwencji z poprzedniego wpisu. Będzie o północnej, tureckiej części cypryjskiej Nikozji.

Cypr 2015, dzień 3 (poprzedni wpis: Dwa światy Nikozji: świat grecki). Nikozja była najbardziej wątpliwym punktem naszej podróży po Cyprze – jakoś nam nie mogła się wpasować w trasę. Gdy w końcu zdecydowaliśmy się jednak miasto zobaczyć, zakładaliśmy raczej zwiedzanie jej południowej, tej oficjalnie leżącej w UE części. Nie znaleźliśmy żadnych świeżych informacji o możliwości przekraczania granicy z częścią okupowaną przez Turcję, a to co znaleźliśmy, czasem było sprzeczne z innymi znalezionymi informacjami. Ale jakoś tak wyszło, że „przypadkiem”, wychodząc z hotelu wzięliśmy ze sobą paszporty, a gdy stanęliśmy przed osławionym pieszym przejściem przy ulicy Ledra, zapadła ostateczna decyzja – idziemy. Najwyżej cofną nas z granicy.

Przez długie dziesiątki lat po podziale Cypru, przemieszczanie się pomiędzy obu częściami wyspy było praktycznie niemożliwe. Dopiero gdy Cypr wchodził do UE, otwarto przejścia graniczne, ale z tego co wyczytaliśmy, dla obywateli Unii i Amerykanów, nie dla Cypryjczyków. Potem obostrzenia poluzowano, ale jeszcze niedawno trzeba było dostać (kupić ?) wizę przy wchodzeniu na stronę turecką. No i trzeba było uważać, żeby wizy tej nie wklejono do paszportu – to powodowało kłopoty, gdy później chciało się wjechać np. do Grecji.

KML-LogoFullscreen-LogoGeoJSON-LogoGeoRSS-Logo
Nikozja, część północna

ładowanie mapy – proszę czekać…

Nikozja, przejście graniczne: 35.175045, 33.361477
Nikozja, meczet Turunçlu Fethiye: 35.175913, 33.361026
Nikozja, ormiański klasztor: 35.175049, 33.358108
Nikozja, meczet Arab Ahmet: 35.177185, 33.357845
Nikozja, dwór Derwisz Paszy: 35.176413, 33.358467
Nikozja, dawne brytyjskie budynki rządowe: 35.178522, 33.359996
Nikozja, plac Sarayönü i kolumna wenecka: 35.178132, 33.360897
Nikozja, meczet Sarayönü: 35.177676, 33.360586
Nikozja, meczet Iplik Pazari: 35.177119, 33.361788
Nikozja, Wielki Hamam: 35.176746, 33.361745
Nikozja, karawanseraj Kumarcilar: 35.177053, 33.362643
Nikozja, karawanseraj Buyuk (Wielki): 35.176316, 33.362571
Nikozja, meczet Selima: 35.176518, 33.364567
Nikozja, budynek Bedestenu: 35.175948, 33.364567
Nikozja, Lapidary Museum: 35.176455, 33.365575
Nikozja, meczet Haydar Paszy: 35.177408, 33.366117
Nikozja, Lusignan House: 35.178193, 33.366412
Nikozja, Nowy Meczet (Yenicami): 35.178833, 33.366272
Nikozja, kościół św.Łukasza: 35.180131, 33.365344

Nikozja, ulica Lidras (Ledra), przejście graniczne do północnej części miasta
Nikozja, ulica Lidras (Ledra), przejście graniczne do północnej części miasta
Nikozja, strefa niczyja pomiędzy posterunkami celnymi
Nikozja, strefa niczyja pomiędzy posterunkami celnymi
Nikozja, stragany po tureckiej stronie granicy
Nikozja, stragany po tureckiej stronie granicy
Nikozja, stragany po tureckiej stronie granicy
Nikozja, stragany po tureckiej stronie granicy

Ale w październiku 2015 r. przekraczanie granicy było już całkiem przyjemne. Po obu stronach granicy jedyną formalnością jest jedynie przeglądnięcie paszportu przez celnika. Informacje po stronie tureckiej mówią, że z chwilą wejścia na tamtą stronę, automatycznie wydawana jest wiza na okres 90 dni pobytu. Przy posterunku celnym po stronie północnej można też wziąć sobie (gratis) turystyczną mapę Nikozji po tamtej stronie. I super, bo mapy dostępne po stronie greckiej ignorują część turecką. Ze wzajemnością zresztą – tureckie mapy północnej części też nie zawierają opisu części południowej. Do zwiedzania Nikozji potrzebne są więc dwie mapy.

Nikozja północna, meczet Turunçlu Fethiye
Nikozja północna, meczet Turunçlu Fethiye

Pomiędzy oboma posterunkami na przejściu granicznym rozciąga się ok.200 m „strefy niczyjej” – terenu wysiedlonego, z opuszczonymi budynkami, na którym teoretycznie surowo zakazane jest robienie zdjęć. I tak rzeczywiście jest na całej długości strefy, ale na przejściu granicznym w Nikozji patrzy się na ten zakaz przez palce, to rzadkie miejsce w strefie, gdzie w praktyce nikt robić zdjęć nie zakazuje. Wszak mnóstwo tu turystów, przechodzących na stronę turecką choćby na chwilę.

Nikozja północna, strefa niczyja od strony tureckiej
Nikozja północna, strefa niczyja od strony tureckiej

Jesteśmy więc po raz pierwszy w kraju, którego nie ma na mapach świata – Tureckiej Republice Cypru Północnego. Powstało ono oficjalnie w 1983 r., po tym jak dziewięć lat wcześniej Turcja „w obronie swoich obywateli” najechała wyspę, zajmując niemal 40% jej powierzchni. Ale do dziś nikt istnienia tego państwa nie uznaje – poza Turcją. To na pewno nie poprawia, i tak już niełatwych stosunków Turcji z Grecją. Do UE oficjalnie weszła cała wyspa, ale na terenach tureckich zawieszono wykonywanie praw Unii.

Niemal zaraz za przejściem granicznym świat się przewraca do góry nogami. Z nieco sennej, pustawej, ale wydającej się w miarę usystematyzowanej południowej częsci miasta trafiamy dosłownie do Turcji. Od razu w świat kramików z tym, co z Turcji zapamiętaliśmy. Kto był, ten wie: majtki Kelvin Klein, Hugo Boss po 1 EUR, „markowe” koszulki i polo niewiele drożej, torebki itp. Tu jeszcze wygląda to jak bazarek z tej części Turcji, gdzie bywa mnóstwo turystów – wszak jesteśmy zaraz za przejściem, przez które w sezonie przechodzi chmara turystów. Mała uwaga – po greckiej stronie przy celnikach wisi tabliczka: „Przenoszenie nieoryginalnych towarów jest zabronione” – z tym że żadnych kontroli nie widzieliśmy…

Nikozja północna, dzielnica Arab Ahmet
Nikozja północna, dzielnica Arab Ahmet
Nikozja północna, dzielnica Arab Ahmet
Nikozja północna, dzielnica Arab Ahmet
Nikozja północna, dzielnica Arab Ahmet, brzeg strefy niczyjej
Nikozja północna, dzielnica Arab Ahmet, brzeg strefy niczyjej
Nikozja północna, dwór Derwisz Paszy
Nikozja północna, dwór Derwisz Paszy

Ale wystarczy przejść przez kilka ciasnych uliczek otoczonych straganami, by zobaczyć, jak naprawdę wygląda świat Nikozji po podziale. Zaraz za bazarem trafiamy jednak najpierw na pierwszy z meczetów – Turunçlu Fethiye Camii, wybudowany w 1825 r. przez ówczesnego osmańskiego gubernatora Cypru. Idziemy na zachód, do dzielnicy Arab Ahmet, nazwanej od imienia jednego z tureckich dowódców z czasów zdobywania miasta przez Imperium Osmańskie.

Arab Ahmet kiedyś była prestiżową dzielnicą miasta, zamieszkałą przez wysokich rangą urzędników tureckich, a także – paradoksalnie – dzielnicą z największym skupiskiem Ormian w mieście, także uciekinierów przed prześladowaniami z… Turcji. Na Cyprze łatwo asymilowali się oni z Turkami, ze względu na znajomość języka, a nie byli tu prześladowani, tak jak we właściwej Turcji. Stąd to właśnie tu stoi stary ormiański klasztor z kościołem. Dziś Arab Ahmet to jedna z gorzej wyglądających części tureckiej strony miasta – większość kamienic wprost nadaje się do remontu.

Najważniejszym zabytkiem dzielnicy jest meczet Arab Ahmet, wybudowany zaraz po zdobyciu miasta przez Turków, pod koniec XVI w. Otoczony jest nagrobkami znamienitych obywateli z tamtych czasów. Stoi na miejscu wcześniej znajdującego się tu kościoła, który prawdopodobnie istniał tu już w XIV w. Meczet został odrestaurowany w połowie XIX w. Niedaleko znajdziecie jeszcze dwór Derwisz Paszy, pochodzący z 1801 r., podobno jeden z lepszych przykładów osmańskiej architektury w mieście, dziś mieszczący Muzeum Etnograficzne.

Wychodzimy z Arab Ahmet i kierujemy się do centrum starej tureckiej Nikozji. Najpierw trafiamy przed budynki rządowe – siedzibę Sądu Najwyższego, mieszczącej się w dawnych budynkach administracji brytyjskiej. Wybudowane zostały w 1904 r., po wyburzeniu stojącego tu wcześniej, średniowiecznego pałacu francuskich władców Cypru.

Nikozja północna, meczet Arab Ahmet
Nikozja północna, meczet Arab Ahmet
Nikozja północna, cmentarz przy meczecie Arab Ahmet
Nikozja północna, cmentarz przy meczecie Arab Ahmet
Nikozja północna, siedziba Sądu Najwyższego, dawne brytyjskie budynki rządowe
Nikozja północna, siedziba Sądu Najwyższego, dawne brytyjskie budynki rządowe
Nikozja północna, plac Sarayönü i kolumna wenecka
Nikozja północna, plac Sarayönü i kolumna wenecka
Nikozja północna, meczet Sarayönü
Nikozja północna, meczet Sarayönü
Nikozja północna, meczet Sarayönü
Nikozja północna, meczet Sarayönü
Nikozja północna, Wielki Hamam
Nikozja północna, Wielki Hamam

Stąd już dwa kroki do serca tureckiej Nikozji, placu Sarayönü, oficjalnie nazwanego placem Ataturka. To centralne miejsce północnej części miasta, z mieszczącymi się dookoła budynkami rządowymi, główną pocztą i siedzibami banków. Pośrodku placu stoi „kolumna wenecka”, przywieziona tu w 1550 r. z ruin antycznej Salaminy (Salamis), w początkach Bizancjum głównego miasta i portu wyspy. Początkowo stała ona na dziedzińcu pobliskiego meczetu Sarayönü, dopiero w początkach XX w. przeniesiono ją w centralne miejsce placu.

Wspomniany meczet Sarayönü, wybudowany został prawdopodobnie w końcówce XVII w., ale istniał już wcześniej – XIV w. stojący tu kościół Karmelitów został przekształcony w meczet. Później świątynia zniszczona została w trzęsieniu ziemi w początkach XX w. ale szybko ją odbudowano. Podczas serii konfliktów pomiędzy społecznościami na Cyprze meczet zamknięto i przekształcono w salę ślubów. Dopiero w 2004 r. ponownie otwarto go do celów sakralnych.

Idziemy na południe, nieco w stronę przejścia granicznego, by zobaczyć tureckie bazary. Trafiamy najpierw do meczetu Iplik Pazari, nazwanego od bazaru bawełnianego, który kiedyś znajdował się w tym miejscu. Meczet wybudowany został w XVIII w., ale minaret jest znacznie od niego starszy, jest prawdopodobnie pozostałością po stojącym tu wcześniej meczecie. Niemal naprzeciw znajduje się Wielki Hamam, czyli przerobiony przez Turków na łaźnię kościół św.Jerzego, wybudowany w początkach XIV w. Jako łaźnia służy od pierwszego roku po najeździe Turków (1571 r.). Jest czynny do dziś i jest podobno jedyną oryginalną turecką łaźnią na terenie północnego Cypru.

Wkraczamy na teren najbardziej atrakcyjny turystycznie w północnej Nikozji, wypełniony historycznymi budynkami – stąd też tu najbardziej widać także turystów, również w grupach zorganizowanych. Ale też to tu widać taką prawdziwą, tradycyjną Turcję – tradycyjne tureckie knajpki z kebabem i kofte, mieszkańców pijących tradycyjną turecką herbatę czy kawę, ruch na ulicach, kramiki, stragany i wszystko to, co nieodmiennie z Turcją nam się kojarzy. To tu uświadomiliśmy sobie, że już dwa lata nie byliśmy w Turcji i trochę nam tego klimatu brakuje…

Nikozja północna, karawanseraj Kumarcilar
Nikozja północna, karawanseraj Kumarcilar
Nikozja północna, karawanseraj Buyuk (Wielki)
Nikozja północna, karawanseraj Buyuk (Wielki)
Nikozja północna, karawanseraj Buyuk (Wielki)
Nikozja północna, karawanseraj Buyuk (Wielki)

Przechodzimy obok zruinowanego, ale chyba będącego w renowacji karawanseraju Kumarcilar, wybudowanego prawdopodobnie w XVII w. Tradycyjny czworoboczny budynek posiadał dziedziniec w środku i otoczony był przez dwupiętrowe zabudowania z kilkudziesięcioma pokojami dla gości.

Nikozja północna, meczet Selima, dawna katedra Mądrości Bożej
Nikozja północna, meczet Selima, dawna katedra Mądrości Bożej

Duże większe wrażenie robi niemal sąsiadujący z nim karawanseraj Buyuk (Wielki), największa tego typu budowla na całym Cyprze. Wybudowany został w 1572 r., zaraz po zajęciu miasta przez Turków. Na jego dziedzińcu znajduje się niewielki meczet. Brytyjczycy przekształcili go w więzienie, potem służył jako miejsce zamieszkania dla ludzi ubogich, aż wreszcie pod koniec XX w. przekształcono go w swoisty bazar tradycyjnej sztuki, z wieloma galeriami i warsztatami. Znajduje się tu też wiele tradycyjnych kafejek – to jedno z najbardziej ulubionych przez turystów miejsc w północnej Nikozji. I nie ma w tym nic dziwnego, jest wszak niezwykle fotogeniczny.

Nieco na wschód stoi najważniejsza chyba budowla obu części Nikozji – meczet Selima, główny meczet miasta oraz zarazem największa i najstarsza świątynia w mieście. Pierwotnie wybudowany został jako katedra Mądrości Bożej (Ayia Sofia), a budowa rozpoczęła się już w 1209 r., ale finalnie oddano ją do użytku ponad 100 lat później. W międzyczasie bowiem świątynia kilkukrotnie ulegała uszkodzeniom podczas trzęsień ziemi i wojen.

Nikozja północna, meczet Selima, dawna katedra Mądrości Bożej
Nikozja północna, meczet Selima, dawna katedra Mądrości Bożej
Nikozja północna, meczet Selima, dawna katedra Mądrości Bożej
Nikozja północna, meczet Selima, dawna katedra Mądrości Bożej
Nikozja północna, dawny Bedesten (kryty bazar)
Nikozja północna, dawny Bedesten (kryty bazar)
Nikozja północna, dawny Bedesten (kryty bazar)
Nikozja północna, dawny Bedesten (kryty bazar)

Po zdobyciu miasta przez Turków w 1571 r. niemal natychmiast ogłosili oni przekształcenie katedry w meczet i jeszcze tego samego roku dobudowali dwa minarety. W czasach dominacji francuskiej katedra Ayia Sofia była najważniejszą świątynią na Cyprze – to tu odbywały się m.in. koronacje miejscowych królów. We wnętrzach chowano królów i znamienitych obywateli – tablice grobowe wciąż ponoć znajdują się na podłodze katedry, przykryte są jednak tradycyjnymi w meczetach dywanami.

Obok katedry znajduje się okazały budynek Bedestenu – krytego bazaru, którego architektura zawiera elementy bizantyjskie (VI w.) i gotyckie (XIV w.). Pierwotnie wybudowany był jako kościół św.Mikołaja (VI w.), w drugim okresie rozbudowano go znacznie. Turkowie zamienili go w kryty bazar po zdobyciu miasta. Brytyjczycy chcieli przywrócić mu funkcje kościelne, ale prawo nie zezwalało wtedy na otwarcie świąytni innej religii obok meczetu. Dziś służy jako miejsce wydarzeń kulturalnych. Najbardziej znanym elementem architektury jest główne wejście, bogato zdobiona fasada z wieloma łukami. Najstarsze, bizantyjskie elementy zachowały się od południowej strony (tej dalszej od meczetu Selima).

Na tyłach meczetu Selima znajduje się niepozorny budynek Lapidary Museum, zawierający kolekcję kamiennych antycznych pozostałości. Mieści się ono w starym weneckim domu i eksponuje resztki ze zniszczonych budowli, głównie z okresu XIII – XV w. W tej okolicy można także znaleźć pochowane w domach grobowce żołnierzy i wodzów tureckich, poległych w czasie zdobywania miasta w 1571 r.

Nikozja północna, meczet Haydar Paszy, dawny kościół św.Katarzyny
Nikozja północna, meczet Haydar Paszy, dawny kościół św.Katarzyny
Nikozja północna, grobowce XVI-wiecznych tureckich zdobywców miasta
Nikozja północna, grobowce XVI-wiecznych tureckich zdobywców miasta
Nikozja północna, kościół św.Łukasza
Nikozja północna, kościół św.Łukasza

Nieco na północny-wschód od meczetu Selima znajduje się kolejny meczet, powstały z konwersji starego kościoła – meczet Haydar Paszy, czyli stary, drugi co do ważności kościół w Nikozji – św.Katarzyny. Wg legendy, w miejscu tym pochowano św.Katarzynę, męczenniczkę za wiarę z IV w. – ale źródła historyczne jej nie potwierdzają. Kościół został przerobiony na meczet po wejściu Turków do miasta i służył do modlitwy najbardziej znamienitym tureckim mieszkańcom z okolicy. Obecnie nie służy do celów sakralnych.

Nikozja północna, pozostałości kościoła z XIV w. obok meczetu Yenicami
Nikozja północna, pozostałości kościoła z XIV w. obok meczetu Yenicami

Idąc dalej na północ przechodzimy obok „Lusignan House”, tradycyjnego starego domu, wybudowanego w XV w., jeszcze za panowania francuskiego. Dziś służy on jako małe muzeum. Dalej docieramy do ostatniego z odwiedzanych meczetów – Yenicami. Kiedyś stał tu stary kościół z XIV w. Turcy przekształcili go w meczet po zdobyciu miasta. Dziś istnieją po nim niewielkie, acz dobrze widoczne (bo wysokie) pozostałości. Świątynię zburzono i na jej miejscu wybudowano nowy meczet (stąd nazwa) w połowie XVIII w. Do 1979 r. stał jeszcze stary minaret, ale zburzono go ze względu na groźbę zawalenia.

Nikozja północna, meczet Yenicami
Nikozja północna, meczet Yenicami

Ostatnim widzianym przez nas zabytkiem sakralnym był stojący nieco dalej na północ XVIII-wieczny kościół św.Łukasza (1758 r.). Został opuszczony przez Greków w 1955 r. i od tego czasu popadł w kompletną ruinę. Nieco odrestaurowany pod koniec XX w., dziś służy jako siedziba organizacji kulturalnych.

Tak kończy się nasze zwiedzanie tureckiej strony Nikozji. Wracamy do przejścia granicznego, wciąż oglądając pozostające w wątpliwej kondycji niskie zabudowania. Turecka strona miasta, przynajmniej starówki, dość znacznie pod tym względem różni się od greckiej – jest wyraźnie zaniedbana i wymagająca dużych inwestycji. Daje się zauważyć, że nie ma tu funduszy z UE. Wygląda to naprawdę marnie. Ciekawostką są też oczywiście tablice rejestracyjne samochodów – nie mają oznaczenia państwa – no i nic dziwnego, wszak jesteśmy na terenie kraju, którego nie ma na mapach.

Nikozja północna, stare miasto
Nikozja północna, stare miasto
Nikozja północna, stare miasto
Nikozja północna, stare miasto
Nikozja północna, flagi Cypru Północnego i Turcji
Nikozja północna, flagi Cypru Północnego i Turcji

Ale turecką stronę Nikozji zapamiętamy jako tę o wiele bardziej klimatyczną, i mimo wszystko – wesołą. Ruchliwą, nieco hałaśliwą. Biedną, ale niezwykle żywą. Choć widać tu różnicę w poziomie życia (na minus), to widać też różnicę w ekspresji. Tu naprawdę można poczuć się jak gdzieś w głębi Turcji,w rejonach gdzie turystów mniej i wszystko jest jakby bardziej prawdziwe i nie na pokaz.

Wyjeżdżamy z Nikozji zauroczeni i na pewno będziemy pobyt tu wspominać bardzo miło. Ale czas i plany nas gonią – jeszcze tego samego dnia wjedziemy w cypryjskie góry Troodos, by na dwa dni wsiąknąć w niezwykłe górskie krajobrazy, małe wioseczki położone na ich tle. W krainę starych kamiennych kościołów i klasztorów, z których góry Troodos słyną, a dziesięć z nich zostało wpisane (jako jedna pozycja) na listę UNESCO. Ale to pokażemy Wam już w następnym wpisie.

Pełna galeria zdjęć z tureckiej części Nikozji znajduje się na osobnej stronie naszego bloga oraz na naszym fanpage’u na Facebooku.

Jak bardzo przydatny jest dla Ciebie ten artykuł?

Kliknij na odpowiednią gwiazdkę i oceń treść

Dotychczasowa średnia ocena / 5. Ilość opinii:

Jeśli nasz artykuł jest dla Ciebie przydatny...

podziel się nim ze znajomymi 🙂

Dodaj komentarz

Please Login to comment
  Subscribe  
Powiadom o