Prešov, historyczna starówka

Ostatni dzień wakacyjnej podróży AD’2013 to dzień słowacki. Na pierwszy ogień idzie Prešov, zwany z polska Preszowem, blisko 100-tysięczne miasto, znane ze swojej bujnej historii i zabytkowej starówki, rywalizującej klasą z tą w pobliskich Koszycach.

0

Ostatni dzień wakacyjnej podróży AD’2013 to dzień słowacki. Na pierwszy ogień idzie Prešov, zwany z polska Preszowem, blisko 100-tysięczne miasto, znane ze swojej bujnej historii i zabytkowej starówki, rywalizującej klasą z tą w pobliskich Koszycach.

Tour de Europe 2013, dzień 32 (poprzedni wpis z trasy: Serbska Subotica). Po zwiedzaniu Suboticy, leżącej w Serbii tuż przed granicą z Węgrami, poprzedni dzień nie miał już żadnej historii. Węgry potraktowaliśmy tym razem czysto tranzytowo, mknąc samochodem ku Słowacji, a w zasadzie ku małej wsi Košická Belá (mniej niż 1000 mieszkańców), leżącej nieopodal Koszyc, w której mieliśmy zaplanowany nocleg.

Do hotelu, kompletnie nieoświetlonego i nieoznaczonego, dotarliśmy po długich poszukiwaniach nieco po godzinie 23-ciej, przy wysiadaniu z samochodu szokując się słowacką temperaturą (11 stopni, w ostatnim dniu sierpnia (!)). Wezwana przez nas telefonicznie właścicielka na szczęście mieszkała w hotelu, więc z meldunkiem poszło w miarę sprawnie. Nocleg, a rano… śniadanie i w trasę. Plan był bardzo bogaty i praktycznie niemożliwy do zrealizowania, więc rzeczywistość szybko nam go obcięła.

Preszów, starówka, katedra św.Jana Chrzciciela
Preszów, starówka, katedra św.Jana Chrzciciela
Preszów, pałac barona Klobušickiego na starówce
Preszów, pałac barona Klobušickiego na starówce
Preszów, starówka, są tu też jeszcze widoczne ślady socjalizmu...
Preszów, starówka, są tu też jeszcze widoczne ślady socjalizmu…

Na początek wyrzuciliśmy z planu Koszyce, decydując się przejechać od razu do Preszowa. W tym 100-tysięcznym mieście, trzecim co do wielkości na Słowacji, wylądowaliśmy ostatecznie przed godziną 11-tą, parkując na publicznym parkingu tuż za zabytkową starówką.

Preszów, rzeźba Immaculata na starówce
Preszów, rzeźba Immaculata na starówce

Preszów po raz pierwszy pojawia się w dokumentach w połowie XIII w. Pod koniec XVI wieku rozpoczęto w okolicy wydobycie soli kamiennej. Miasto przeżyło w swojej historii powstania, egzekucje, epidemie i pożary (ostatni wielki pożar w 1887 r.), a pomimo to prawie cały czas stopniowo rosło, rozbudowywane i odbudowywane. Jest dziś siedzibą biskupów aż trzech różnych religii (w zasadzie odłamów chrześcijaństwa): greckokatolickiego, prawosławnego i luterańskiego. Dla wyznania greckokatolickiego Preszów jest metropolią na całą Słowację.

Preszów znany jest także ze znajdujących się w okolicach słynnych kopalni opalu, w których w XVIII w. wykopano największy opal na świecie (2970 karatów). Dziś nawet królowa angielska ma opal z Preszowa w swojej koronie. A w samym mieście znajduje się obecnie aż… 325 zabytków kultury.

Preszów, fontanna Neptuna
Preszów, fontanna Neptuna
Preszów, kościół św.Mikołaja
Preszów, kościół św.Mikołaja
Preszów, kościół św.Mikołaja
Preszów, kościół św.Mikołaja
Preszów, luterański kościół św.Trójcy
Preszów, luterański kościół św.Trójcy

Wchodzimy na preszowską starówkę od strony południowej, niemal od razu trafiając przed greckokatolicką katedrę św.Jana Chrzciciela, siedzibę arcybiskupa Preszowa i całej Słowacji. Pierwszy kościół stanął w tym miejscu już w XV w., podlegając potem wielokrotnym odbudowom i przebudowom. W XVIII w. dodano barokową fasadę. Kościół greckokatolicki podlegał w komunistycznej Czechosłowacji bardzo silnym represjom, wdrażano nawet w życie projekt zburzenia wszystkich greckokatolickich świątyń. Urzędujący arcybiskup został wtedy wtrącony do więzienia, w którym zmarł, a zwłoki pochowano w anonimowym grobie, z numerem zamiast nazwiska. Został beatyfikowany przez Jana Pawła II, a grobowiec przeniesiono do krypty w katedrze. Jan Paweł II odwiedził także osobiście ten kościół.

Preszowska katedra św.Jana Chrzciciela znana jest z jeszcze jednego obiektu kultu religijnego – jest tu przechowywana jedna z czterech istniejących na świecie kopii „całunu turyńskiego” (trzy pozostałe znajdują się w Turynie (oryginał nie jest pokazywany), Jerozolimie i Wilnie).

Preszów, luterański kościół św.Trójcy
Preszów, luterański kościół św.Trójcy
Preszów, luterańska szkoła
Preszów, luterańska szkoła
Preszów, synagoga
Preszów, synagoga
Preszów, "bank Bosaka"
Preszów, „bank Bosaka”

W samym centrum preszowskiej starówki stoi najstarsza świątynia w tym mieście – kościół św.Mikołaja, wybudowany w 1347 r. Obecny wygląd pochodzi z początków XVI w., kiedy kościół przebudowano. We wnętrzach znajduje się jeden z najpiękniejszych ołtarzy na Słowacji, pochodzący z końcówki XVII w. Przed kościołem św.Mikołaja stoi najbardziej znana fontanna w mieście – fontanna Neptuna, wybudowana w XVIII w. przez pierwszego żydowskiego mieszkańca Preszowa, w podzięce za okazane mu zaufanie (do tego czasu Zydzi nie byli mile widziani w mieście, przez to że konkurowali z miejscowymi handlarzami).

Tuż obok stoi kolejny kościół, tym razem luterański kościół św.Trójcy, wybudowany w połowie XVII w. wraz ze stojącą naprzeciwko ewangelicką szkołą, z którą zresztą kościół był początkowo połączony specjalnie wybudowanym mostem, mającym początek na poziomie chóru w świątyni. Szkoła uległa zniszczeniu w ostatnim wielkim pożarze Preszowa w 1887 r, odbudowano ją potem w tradycyjnym stylu. Mieściła się tu później akademia prawa i teologii.

Centrum starówki w Preszowie przepełnione wręcz jest historycznymi budynkami, z których pewnie co najmniej co drugi ma swoją bujną historią. Nie da się nie zauważyć m.in. pałacu, który wybudował tu w XVIII w. baron Klobušický, a wyróżniający się niezwykle bogato zdobioną przednią fasadą na pierwszym piętrze. Znajdziemy tu także kolejną rzeźbę, zwaną „rzeźbą Immaculata” (często błędnie nazywaną rzeźbą św.Trójcy), w której dominuje postać Madonny z Dzieciątkiem, w koronie oraz trzymającej berło. Rzeźba pochodzi z XVIII w.

Preszów, dawna siedziba regionu Saris
Preszów, dawna siedziba regionu Saris
Preszów, franciszkański kościół św.Józefa
Preszów, franciszkański kościół św.Józefa
Preszów, franciszkański kościół św.Józefa
Preszów, franciszkański kościół św.Józefa
Preszów, franciszkański kościół św.Józefa
Preszów, franciszkański kościół św.Józefa

Nieco poniżej wschodniej strony rynku stoi żydowska synagoga, wybudowana pod koniec XIX wieku, do dziś czynna i będąca obiektem kultu religijnego, ale mieszcząca także Muzeum Kultury Zydowskiej (pierwsze żydowskie muzeum na Słowacji, uruchomione w 1928 r.). Na terenie synagogi stoi także pomnik żydowskich mieszkańców Preszowa, ofiar holocaustu. Synagoga jest dziś częścią całego kompleksu budynków, wraz z m.in. rabinatem i szkołą. Muzeum jest niestety czynne bardzo krótko (wstęp jest płatny), bo w większość dni zaledwie w godz.9:00 – 13:00, więc nie mieliśmy szans go zwiedzić.

Na północnym krańcu starówki stoi „Bank Bosaka”, budynek w stylu art nouveau, wybudowany dla Michala Bosaka, pochodzącego z okolic Preszowa wielkiego amerykańskiego bankiera, właściciela kilku banków (jego podpis widniał np. na banknocie 10-dolarowym). Budynek, który był siedzibą jednego z oddziału banku, należącego do Bosaka, wybudowano w 1924 r.

Obchodzimy w drodze powrotnej starówkę od strony wschodniej, mijając dawną siedzibę regionu Šaris, wybudowaną w XVIII w. Dochodzimy do kolejnej świątyni – franciszkańskiego kościoła św.Józefa, stojącego na miejscu pierwotnie tu się znajdującego kościoła Karmelitów z XIV w. Budowa kościoła Franciszkanów wraz z przylegającym do niego klasztorem rozpoczęła się w końcówce XVII w. Ołtarze kościelne pochodzą z XVIII w., tak jak i rzeźby stojące przed kościołem, m.in. stojąca do dziś rzeźba św.Rocha. We wnętrzach znajduje się dziś mała „polonica” – relikwia Jana Pawła II (ampułka z jego krwią).

Preszów, centrum miasta
Preszów, centrum miasta

I tu kończy się nasza, trwająca jedynie 1,5 godziny wizyta w Preszowie. Z pewnością miasto warte jest dłuższego zainteresowania, nas jednak gonił czas i plany, w których kolejnym punktem był słynny zamek na Spiszu.

Pełna kolekcja zdjęć z Preszowa znajduje się na osobnej stronie naszego bloga oraz na naszym facebookowym profilu.

Jak bardzo przydatny jest dla Ciebie ten artykuł?

Kliknij na odpowiednią gwiazdkę i oceń treść

Dotychczasowa średnia ocena / 5. Ilość opinii:

Jeśli nasz artykuł jest dla Ciebie przydatny...

podziel się nim ze znajomymi 🙂

Dodaj komentarz

Please Login to comment
  Subscribe  
Powiadom o