Pierwszy ślad Mauzolosa – ruiny starożytnego Priene

Kolejny morski port, który dziś leży głęboko na lądzie. Kolejne starożytne miasto, które musiało w całości przenieść się w nową lokalizację przez zmiany w otaczającym je środowisku naturalnym. Miasto Mauzolosa i Aleksandra Wielkiego. Przedstawiamy starożytne Priene.

0

Kolejny morski port, który dziś leży głęboko na lądzie. Kolejne starożytne miasto, które musiało w całości przenieść się w nową lokalizację przez zmiany w otaczającym je środowisku naturalnym. Miasto Mauzolosa i Aleksandra Wielkiego. Przedstawiamy starożytne Priene.

Tour de Europe 2013, dzień 13 (poprzedni wpis: Ruiny starożytnego Miletu). Kontynuujemy jednodniową objazdówkę po ruinach Didymy, Miletu, Priene i Euromos. Tym razem jedziemy niecałe 25 km na północ z Miletu, w okolice miejscowości Güllübahçe, gdzie na zboczu góry Mykale (350 m n.p.m.) znajdują się ruiny miasta Priene.

Nie jest to jednak oryginalna „miejscówka” tego miasta. Założone zostało i pierwotnie istniało w innej, nieznanej dziś lokalizacji. Przypuszcza się, że były to okolice ujścia rzeki Meander, a założycielami byli jońscy kolonizatorzy ok.XI wieku p.n.e. Trzysta lat później seria trzęsień ziemi zmusiła miasto do pierwszych przenosin. W połowie VI w. p.n.e., tak jak i Milet, Priene wpadło we władanie Persów. Wspólnie z Miletem wzięło udział w powstaniu przeciwko nim na początku V w. p.n.e. i tak jak i Milet – podległo surowym represjom ze strony Persów po przegraniu rewolty.

Ostatnim perskim zarządcą Priene był Mauzolos, bardziej znany z Mauzoleum w Halikarnasie (dzisiejszym Bodrum, będziemy zwiedzać mauzoleum za kilka dni), jednego z siedmiu cudów starożytnego świata, kolejnego oglądanego przez nas po świątyni Artemidy w Efezie. To właśnie Pers Mauzolos zarządził ostateczną przeprowadzkę miasta w miejsce, w którym znajdują się dziś jego ruiny. Przenosiny spowodowane były najprawdopodobniej zmianami w środowisku naturalnym i zamuleniem ujścia rzeki Meander. Dzisiejsza lokalizacja Priene była w tamtych czasach położona nad brzegiem morza, co jest równie ciężkie do wyobrażenia, jak to, że Milet był kiedyś dużym portem. Do morza jest dziś po prostu bardzo daleko. Ale położenie na zboczu góry z widokiem na morze musiało być niezwykle widowiskowe.

Ruiny Priene, schody wejściowe
Ruiny Priene, schody wejściowe
Ruiny Priene, mury obronne
Ruiny Priene, mury obronne
Ruiny Priene, ulice miasta
Ruiny Priene, ulice miasta
Ruiny Priene, bazylika biskupów chrześcijańskich
Ruiny Priene, bazylika biskupów chrześcijańskich

Wracając do Mauzolosa – nie zdążył on odbudować miasta, bo wkroczyli Macedończycy z Aleksandrem Wielkim na czele i podbili całą okolicę. Miasto wybudowali już obaj do spółki. Priene zostało wtedy modelowym przykładem rozwoju cywilizacji, znane było m.in. z zaawansowanego systemu kanalizacji, dzięki któremu ponad 1/3 domów w mieście posiadała wewnątrz toalety, co było rewolucją w porównaniu z innymi ówczesnymi miastami, z publicznymi latrynami przy ulicach. Aleksander Wielki zasponsorował także budowę świątyni Ateny, wybudowanej w 335 r. p.n.e.

Niestety zmiany w środowisku naturalnym postępowały i morze wciąż się cofało. Priene ostatecznie straciło port i bezpośredni dostęp do morza ok. I w. p.n.e. W 300 r. n.e. cała okoliczna zatoka była już zamulona. Wraz ze spadkiem znaczenia miasta spadała też liczba jego mieszkańców (w czasach Aleksandra Wielkiego było ich ok.6 tys.). Jako grecka wioska istniało jeszcze w czasach bizantyjskich. Grecka ludność pozostała w okolicy aż do 1923 r., kiedy to nastąpiła wzajemna wymiana ludności po zakończeniu wojny grecko-tureckiej. Grecy wyjechali, a miejscowi Turkowie przenieśli się nieco dalej, tworząc dzisiejsze Güllübahçe. W okolicach ruin pozostała dziś garstka mieszkańców.

Dojeżdżając do Güllübahçe, niezwykle łatwo jest trafić do ruin Priene, krótki zjazd, prowadzący dość stromo pod górę, jest bardzo dobrze oznakowany. Po skręcie z głównej drogi, a przed wjazdem na górę znajduje się wspomniana mała wioska, w której można zaopatrzyć się np. w wodę (warto, na górze w ruinach Priene bardzo mocno operuje słońce, a nie ma tam już kramów ze sprzedawcami wszystkiego). Na końcu wjazdu znajduje się mały asfaltowy parking, na którym można bez opłat zostawić samochód. Samo wejście na teren ruin jest natomiast płatne (cena biletu w sierpniu 2013 r. wynosiła 5 TL za osobę dorosłą, dzieci do 12 lat bezpłatnie). Potem, już pieszo trzeba się wspiąć kilkusetmetrową drogą, kończącą się stromymi marmurowymi schodami do ruin miasta.

Ruiny Priene, grecki teatr
Ruiny Priene, grecki teatr
Ruiny Priene, grecki teatr, kamienne honorowe siedziska
Ruiny Priene, grecki teatr, kamienne honorowe siedziska
Ruiny Priene, świątynia Ateny
Ruiny Priene, świątynia Ateny
Ruiny Priene, bouleuterion
Ruiny Priene, bouleuterion

Dzisiejsze ruiny Priene zajmują bardzo rozległy obszar, nie zwiedzaliśmy go w całości, koncentrując się na części położonej najbliżej wejścia. Z ważniejszych budowli, jakie mieliśmy okazję podziwiać, należy wymienić:

  • wspomnianą już świątynię Ateny, ufundowaną przez Aleksandra Wielkiego, wybudowaną w 335 r. p.n.e. przez architekta Pytheosa, tego samego, który wybudował Mauzoleum w Halikarnasie. Swiątynia miała wymiary 37 x 19 m i otoczona była rzędami kolumn (6 x 11). W praktyce budowa świątyni Ateny zakończyła się dopiero za panowania cesarza Augustusa (przełom I w. p.n.e. / I w. n.e.);
  • grecki teatr, jeden z lepiej zachowanych tego typu obiektów w całej Turcji. Jego budowa rozpoczęła się pod koniec IV w. p.n.e., a rozbudowy trwały aż do końca I w. n.e. Zawierał 45-50 rzędów siedzeń i miał pojemność 6.500 widzów. Szczególnie widowiskowe są honorowe siedzenia z kamienia w pierwszym rzędzie;
  • bazylikę biskupią, czyli siedziba chrześcijańskich biskupów, wybudowana na przełomie V / VI w. n.e., największa świątynia w mieście, opuszczona ostatecznie ok.1300 r.
  • bouleuterion, miejsce zgromadzeń miejskiego senatu, wybudowany w formie krytego drewnianym dachem teatru o kształcie kwadratu (200 r. p.n.e.);
  • sanktuarium Asklepiosa, boga medycyny (sztuki lekarskiej), kiedyś błędnie identyfikowane jako świątynia Zeusa, wybudowane w końcówce II w. p.n.e. Na ruinach części sanktuarium w XIII w. wybudowano bizantyjską twierdzę;
  • agorę, czyli główny plac miasta, o wymiarach 75 x 46 m, otoczony przez portyki, wybudowane w III i II w. p.n.e. Na północno-zachodnim krańcu agory znajdował się kiedyś targ żywności;
Ruiny Priene, sanktuarium Asklepiosa
Ruiny Priene, sanktuarium Asklepiosa
Ruiny Priene, agora
Ruiny Priene, agora

Mimo, że nie opuszczaliśmy centralnej części dawnego miasta Priene, to i tak spacer po jego pozostałościach zajął nam prawie godzinę. Priene było ostatnim elementem wielkiej antycznej trójki, do której należą też ruiny Didymy i Miletu. Ze względu na bliskość wzajemnego położenia, te trzy miejsca są zwykle odwiedzane w trakcie jednej wycieczki. Tak też uczyniliśmy i my, z tym że my poszerzyliśmy „program” o jeszcze jedno miejsce, dużo mniej znane i praktycznie w ogóle nie odwiedzane – ruiny Euromos, które zauważyliśmy podczas ostatniego dnia naszej drogi dojazdowej do Boğaziçi.

Pełna galeria zdjęć ze starożytnego Priene znajduje się na osobnej stronie naszego bloga oraz na naszym facebookowym profilu.

Jak bardzo przydatny jest dla Ciebie ten artykuł?

Kliknij na odpowiednią gwiazdkę i oceń treść

Dotychczasowa średnia ocena / 5. Ilość opinii:

Jeśli nasz artykuł jest dla Ciebie przydatny...

podziel się nim ze znajomymi 🙂

Dodaj komentarz

Please Login to comment
  Subscribe  
Powiadom o