Pałac Krzyżtopór, niedokończone dzieło Ossolińskich

Malownicze ruiny ogromnego pałacu (często błędnie nazywanego zamkiem) rodziny Ossolińskich, pochodzące z XVII wieku, znajdują się w świętokrzyskiej miejscowości Ujazd, kilkanaście kilometrów na południowy-zachód od Opatowa.

0
5
(1)

Malownicze ruiny ogromnego pałacu (często błędnie nazywanego zamkiem) rodziny Ossolińskich, pochodzące z XVII wieku, znajdują się w świętokrzyskiej miejscowości Ujazd, kilkanaście kilometrów na południowy-zachód od Opatowa.

Budowę wielkiego pałacu w Ujeździe rozpoczął w latach 20-tych XVII wieku Krzysztof Ossoliński, poseł na sejm Rzeczypospolitej, wojewoda sandomierski. Budowę umownie ukończono w 1644 r. („umownie”, bo podobno nie ukończono jej nigdy – załóżmy więc, że ukończono budowę na tyle, że właściciel wprowadził się do swojej nowej posiadłości) i w tym momencie Krzyżtopór stał się największą rezydencją w całej Europie (!). Pozostał nią aż do czasu wybudowania podparyskiego Wersalu (czyli przez kilkadziesiąt lat).

Wg legend (nie zachowały się żadne plany budowy) posiadłość miała 4 baszty, 12 sal, 52 pokoje i 365 okien, odpowiadając odpowiednio liczbie pór roku, miesięcy, tygodni i dni w roku. W północnej wieży bije źródełko wody („Krzyżtopożanka”), które zaopatrywało pierwotnie pałac – wodzie tej przypisuje się własności lecznicze.

Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe

Krzysztof Ossoliński nie nacieszył się jednak nową rezydencją, gdyż rok po jej wybudowaniu zmarł w wyniku ataku febry. Pałac przeszedł w ręce jego syna, który jednakże też szybko (w 1649 r.) zginął w walkach z Tatarami w bitwie pod Zborowem.

Wkrótce potem nadszedł potop szwedzki, w trakcie którego przez 2 lata w pałacu rezydowali żołnierze szwedzcy, przebywał tu także sam król Karol X Gustaw. Pomimo współpracy ówczesnych właścicieli rezydencji ze Szwedami, ci odchodząc ogołocili pałac ze wszystkiego co mogli, pozostawiając same mury. Później Krzyżtopór wielokrotnie zmieniał właścicieli, aż do 1768 r., kiedy to został zdewastowany wskutek walk podczas konfederacji barskiej.

Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe

Od 1770 roku Krzyżtopór nie był już zamieszkany, stopniowo popadając w ruinę. Choć i wówczas miał sławnych gości – ruiny oglądał osobiście m.in. Stanisław August Poniatowski. Oprócz konfederatów barskich, mury pałacu (już w ruinie) „gościły” także później powstańców styczniowych i partyzantów ze słynnego oddziału „Jędrusie”.

Pałac ma też tragiczną historię, związaną z II wojną światową – w kwietniu 1944 roku rezydencję w Ujeździe zapragnął zobaczyć ówczesny niemiecki starosta opatowski, Otto Ritter, który wybrał się do niej na wycieczkę wraz z ciężarną żoną. W drodze powrotnej ich samochód został ostrzelany przez partyzantów, a w wyniku ostrzału zmarła żona starosty. W formie odwetu pod mury pałacu w Ujeździe przywieziono 55 więźniów aresztu w Ostrowcu, których na miejscu rozstrzelano. W ciągu kilku następnych nocy miejscowa ludność dokonała ekshumacji zwłok, wywożąc wszystkie rozpoznane i zidentyfikowane ciała. Na miejscu pochowano jedynie 19 ciał, których nikt nie zidentyfikował. Dziś w miejscu masowego grobowca stoi krzyż z pamiątkową tablicą.

Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe
Pałac Krzyżtopór w Ujeździe

Do dziś zachowało się ok.90% murów posiadłości, co sprawia że jest ona atrakcyjna dla zwiedzających (ruch turystyczny dopuszczono w 1991 r.), ale niestety zachowało się tylko 10% sklepień. Co ważne, nigdy nie podjęto żadnej próby przebudowy ruin, co wzmaga atrakcyjność turystyczną tego miejsca.

Ciekawostką są byłe stajnie pałacu, umiejscowione na parterze bocznych skrzydeł rezydencji. Wg legend wyposażone były w marmurowe żłoby, a dziś pochwalić się mogą niezwykłą wprost akustyką, dzięki czemu odbywać się tam mogą nawet niewielkie koncerty muzyczne.

Zwiedzanie ruin jest możliwe w sezonie w godz.8-20, bilet normalny kosztuje (lipiec 2013 r.) 8 zł, na miejscu znajduje się spory bezpłatny parking samochodowy.

Pełna galeria zdjęć z ruin pałacu Krzyżtopór w Ujeździe znajduje się na osobnej stronie tego bloga oraz na naszym profilu na Facebooku.

Jak bardzo przydatny jest dla Ciebie ten artykuł?

Kliknij na odpowiednią gwiazdkę i oceń treść

Dotychczasowa średnia ocena 5 / 5. Ilość opinii: 1

Ten artykuł nie był jeszcze oceniany. Oceń jako pierwszy!

Jeśli nasz artykuł jest dla Ciebie przydatny...

podziel się nim ze znajomymi 🙂

Dodaj komentarz

Please Login to comment
  Subscribe  
Powiadom o