Grudziądz. Prawie 1000 lat burzliwej historii

Grudziądz, dziś 100-tysięczne miasto na prawach powiatu, pojawia się w dokumentach już w 1065 roku. Dokumenty oficjalnie definiujące miasto pochodzą z 1291 roku i od tego czasu oficjalnie liczy się wiek Grudziądza.

0

Wracając z gdyńskiego Open’era, nie dało się odmówić sobie zobaczenia czegoś nowego. Grudziądz okazał się wygodnym celem, dzięki dobremu skomunikowaniu z autostradą A1. Dzięki temu odwiedziliśmy miasto z niezwykle burzliwą historią.

Grudziądz, dziś 100-tysięczne miasto na prawach powiatu, pojawia się w dokumentach już w 1065 roku. Dokumenty oficjalnie definiujące miasto pochodzą z 1291 roku i od tego czasu oficjalnie liczy się wiek Grudziądza. W momencie wydawania dokumentu lokacyjnego miasto było już od 60 lat we władaniu Krzyżaków. W dalszej swojej bogatej i burzliwej historii, Grudziądz znajdował się w rękach polskich (krótko po bitwie pod Grunwaldem), szwedzkich, rosyjskich, pruskich (po I rozbiorze Polski). W tzw. międzyczasie odczyt dawał tu sam Mikołaj Kopernik, próbowały miasto zdobyć wojska napoleońskie, a przez krótki czas w mieście rezydował sam król pruski. Ostatecznie w 1920 roku Grudziądz został włączony w granice Polski.

Brama Wodna
Brama Wodna

Do miasta wjechaliśmy mostem im.Bronisława Malinowskiego – najdłuższym mostem drogowo-kolejowym w Polsce (długość 1098 m). Patronat słynnego polskiego lekkoatlety nie jest przypadkowy – Bronisław Malinowski, mistrz i v-ce mistrz olimpijski, 2-krotny mistrz Europy na 3000 m z przeszkodami, urodził się w pobliskiej miejscowości Nowe, uczył się i rozpoczął treningi właśnie w Grudziądzu. Niestety najsmutniejsza część jego życiorysu także związana jest z miastem i tym mostem – właśnie na tym moście Bronisław Malinowski zginął w wypadku samochodowym w 1981 roku. Jego brat, Robert, w 2006 r. wybrany został na prezydenta miasta.

Spichlerze od strony Wisły
Spichlerze od strony Wisły
Starówka Grudziądza od strony Wisły
Starówka Grudziądza od strony Wisły

Już z mostu widać zabytkową część miasta, stojącą nad Wisłą. Zjeżdżając z mostu w lewo, trafiamy, już u stóp zabytkowych zabudowań nad rzeką, na dobrze zorganizowaną strefę parkowania, w weekendy bezpłatną (to plus, bo trafiamy do Grudziądza w niedzielę :)).

Wysiadając z samochodu, od razu trafiamy na XIV-wieczną Bramę Wodną, jedną z bram miejskich, którą wjeżdżano do miasta z nadwiślańskich błoni i placu portowego. W swojej historii brama była dwukrotnie całkowicie niszczona, ostatni raz w 1945 roku, podczas zdobywania miasta przez Armię Czerwoną, kiedy to zniszczeniu uległo aż 60% zabudowy miasta (!). Obok Bramy Wodnej znajduje się klasztor Benedyktynek, pierwotnie wybudowany tu w 1631 roku i spalony w czasie potopu szwedzkiego. Zachowana do dziś „wersja” pochodzi z pierwszej połowy XVIII wieku, obecnie będąc siedzibą muzeum.

"Park miast"
„Park miast”
Mury miejskie
Mury miejskie

Tuż przy Bramie Wodnej i klasztorze znajduje się niewielka fontanna z rzeźbą flisaka (dzieło współczesne, z 2005 roku) oraz tzw. „park miast” – zbiór tablic z nazwami ulic z różnych miast, zawierających w nazwie słowo „Grudziądzka”.

Na lewo od Bramy Wodnej znajduje się zespół spichlerzy zbożowych, stanowiących dziś razem z bramą najbardziej rozpoznawalny widok miasta Grudziądza. Pierwszy ze spichlerzy wybudowany został już w XIII wieku, większość pochodzi zaś z przełomu XVI – XVII stulecia. Stoją na stromej skarpie, stąd od strony rzeki wydają się wysokie, zaś od wewnątrz mają zaledwie dwa piętra (część ma okna parterowe na poziomie… ulicy). Część z nich spełnia dziś funkcje mieszkalne.

Mijając od strony Wisły spichlerze, wychodzimy stromymi schodami w górę, do wewnątrz starówki miejskiej, trafiając od razu na stare Kolegium Jezuickie, wybudowane w XVII wieku, od 1897 roku mieszczące Urząd Miejski. Z wieży właśnie tego budynku grany jest codziennie hejnał miejski.

Kolegiata św.Mikołaja
Kolegiata św.Mikołaja
Brama Wodna od wewnątrz miasta
Brama Wodna od wewnątrz miasta

Naprzeciw budynku ratusza stoi kolegiata św.Mikołaja, kościół, którego budowa rozpoczęła się w 1286 roku, a poszczególne jego elementy budowane były aż do początków XV wieku. Kościół spalił się podczas szwedzkiej okupacji w połowie XVII wieku. Ponownie uszkodzony został podczas oblężenia miasta przez Armię Czerwoną w 1945 roku. Odbudowany po wojnie.

Wracamy z powrotem do Bramy Wodnej, tym razem przechodząc przez nią od wewnątrz starówki i kierujemy się w stronę pozostałości murów miejskich, których częścią kiedyś była brama. W czasach swojej świetności miasto posiadało 5 bram wjazdowych (Brama Wodna jest jedyną z zachowanych do dziś). Zostały rozebrane w XIX wieku, podczas rozbudowy miasta.

Pałac Opatek
Pałac Opatek
Kościół św.Ducha
Kościół św.Ducha

Przy murach miejskich „przycupnął” ewangelicki kościół św.Jana (ostatnie dostępne dane, pochodzące z początków XX wieku, pokazywały przewagę liczebną ewangelików w mieście), zbudowany w 1916 roku. Od kościoła kierujemy się równolegle do Wisły, docierając do kolejnej świątyni – kościoła św.Ducha, zbudowanego pierwotnie jako drewniany w XIII wieku. Swiątynia spłonęła w połowie XIV w., odbudowana jako murowany kościół, w XVII wieku przeszła we władanie protestantów, a od 1900 roku ponownie katolików. Zniszczona w 1945 roku (jak większość miasta), została po wojnie odbudowana.

Tuż obok kościoła św.Ducha stoi tzw. Pałac Opatek, zbudowany wraz z opisywanym wcześniej klasztorem Benedyktynek w 1730 roku, barokowy budynek, w którym przyjmowano klasztornych gości. Pałac ten jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych budynków Grudziądza.

Rynek Główny
Rynek Główny
Budynek Poczty Głównej
Budynek Poczty Głównej

Niezwykle widowiskowy Rynek Główny miasta Grudziądza jest kolejnym celem. Ułożony na planie prostokąta, z odchodzącymi dwoma ulicami w każdym z czterech narożników. Od XVII wieku otoczony murowanymi (wcześniej: drewnianymi) kamienicami, tak jak ogromna większość miasta uległ zniszczeniu w trakcie wyzwalania przez Armię Czerwoną w 1945 roku. Kamienice otaczające rynek odbudowano po wojnie w stylu barokowym. Na środku rynku stoi pomnik „Zołnierza Polskiego”.

Z rynku trafiamy na monumentalny budynek Poczty Głównej, wzniesiony w 1883 roku. Naprzeciw poczty znajduje się dzisiejszy Urząd Stanu Cywilnego, budynek postawiony w 1873 roku jako tzw. „przytułek Lechmana”, schronisko dla sierot żydowskich z Prus Zachodnich.

Widok na Wisłę z góry zamkowej
Widok na Wisłę z góry zamkowej
Góra zamkowa, wieża Klimek
Góra zamkowa, wieża Klimek
Góra zamkowa, pozostałości zamku krzyżackiego
Góra zamkowa, pozostałości zamku krzyżackiego

Kierując się znów w kierunku Wisły, dochodzimy do ulicy Zamkowej, a nią do… góry zamkowej, na której znajdują się resztki (dosłownie: resztki) zamku krzyżackiego, wybudowanego tu w XIII wieku. Pierwsze drewniane zabudowania postawiono tu jeszcze przed „lokacją” miasta, a budowę ceglanej wersji ukończono prawdopodobnie w samym końcu XIII wieku, a zamek należał do jednych z większych warowni zakonu. W jednym z jego narożników istniała wysoka (30 m), okrągła wieża, zwana Klimkiem, pełniąca rolę więzienia. Pod koniec XVIII wieku zamek został doszczętnie rozebrany na rozkaz króla pruskiego, a materiały pozyskane z rozbiórki użyto m.in. do budowy grudziądzkiej cytadeli. „Klimka” oszczędzono na osobiste życzenie pruskiej królowej. Wieża stała się później punktem widokowym i jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów miasta. W 1945 roku „Klimek” został wysadzony przez wycofujące się z miasta wojska niemieckie. Do dziś góra zamkowa jest terenem niezagospodarowanym, a wszystkie inicjatywy mające na celu rekonstrukcję wieży narazie pozostają w sferze planów.

Z góry zamkowej podziwiać można także panoramę Wisły w okolicach Grudziądza. Schodząc w dół, trafiamy z powrotem pod obecny Ratusz Miejski, kończąc wizytę na starówce Grudziądza spacerem wzdłuż miejskich zabudowań od strony nadwiślańskich błoń.

Spichlerze od strony Wisły
Spichlerze od strony Wisły

Pełna galeria zdjęć z Grudziądza znajduje się na osobnej stronie naszego bloga oraz na naszym profilu na Facebooku.

Jak bardzo przydatny jest dla Ciebie ten artykuł?

Kliknij na odpowiednią gwiazdkę i oceń treść

Dotychczasowa średnia ocena / 5. Ilość opinii:

Jeśli nasz artykuł jest dla Ciebie przydatny...

podziel się nim ze znajomymi 🙂

Dodaj komentarz

Please Login to comment
  Subscribe  
Powiadom o