Ateny, świątynie w centrum miasta

Jakoś tak zawsze wychodzi, że żelaznym punktem zwiedzania wielu miast są dla nas świątynie. Co zrobić, skoro często najlepiej oddają one historię danego miejsca. Nie inaczej było także w Atenach.

0
5
(1)

Jakoś tak zawsze wychodzi, że żelaznym punktem zwiedzania wielu miast są dla nas świątynie. Co zrobić, skoro często najlepiej oddają one historię danego miejsca. Nie inaczej było także w Atenach.

Weekend w Atenach (poprzedni wpis: Ateny, niedzielny pchli targ Monastiraki). Świątynie to chyba najczęściej przez nas fotografowany rodzaj atrakcji turystycznych w całej Europie. Religia bowiem stara jest jak świat, a świątynie najlepiej oddają historię. Ich różnorodność pokazuje burzliwe dzieje i zmiany zachodzące w historii. Te nie użytkowane są dziś pielęgnowane jako zabytki, a te czynne są często bardzo dobrze zachowane, remontowane, odbudowywane, pielęgnowane, są oczkami w głowach lokalnej społeczności, jej wizytówką. Ich indywidualne historie często splatają się z dziejami miejsc, w których się znajdują, tworząc barwną całość lub uzupełniając legendy i przekazy historyczne. Dlatego właśnie warto nie zapominać o świątyniach: kościołach, synagogach, meczetach.

Ateny nie są w tym względzie żadnym wyjątkiem. Centrum miasta aż kipi od licznych świątyń, z większością których związana jest jakaś historia lub które po prostu świetnie prezentują się, będąc dodatkową ozdobą i tak zabytkowego przecież miasta. W ciągu 48-godzinnego zwiedzania stolicy Grecji udało się sfotografować pokaźną liczbę miejsc sakralnych, które teraz pokażemy Wam.

Ateny, kościół Agios Athanassios
Ateny, kościół Agios Athanassios
Ateny, kościół Pantanassa na placu Monastiraki
Ateny, kościół Pantanassa na placu Monastiraki
Ateny, meczet Tzistarakis na placu Monastiraki
Ateny, meczet Tzistarakis na placu Monastiraki
Ateny, kościół Panagia Grigoroussa
Ateny, kościół Panagia Grigoroussa

Kościół Agios Athanassios, w przeszłości należący do monasteru Wniebowzięcia NMP na greckiej wyspie Egina, powstał prawdopodobnie na samym początku XVII w. (1601 r. ?). Zachowane we wnętrzach freski pochodzą z 1638 r. Dziś wygląda niepozornie, wkomponowany w sąsiednie budynki w ciasnej bocznej uliczce, jego część jest dziś… warsztatem samochodowym.

Agia Kyriaki to kościółek, pochodzący z okresu okupacji tureckiej. Wedle legendy, pomiędzy nim a kościołem Pantanassa na placu Monastiraki istniał kiedyś cmentarz grecki. Kościół jest miniaturowy (11 x 3,5 m), we wnętrzach posiada widowiskowe freski niewiadomego autorstwa. Agia Kyriaki to św.Dominika z Nikomedii, wychowana w III w. w wierze chrześcijańskiej, która odmówiła wyjścia za mąż za bogatego poganina. W zemście ów młodzieniec doniósł na dziewczynę i rodziców władzom – rodzice zostali wygnani, zaś sama Dominika zginęła w torturach, mając 21 lat. Dziś jej imieniem nazwana jest m.in. jedna z greckich wysp.

Wspomniany kościół Pantanassa (XVII w.) oraz meczet Tzistarakis (XVIII w.), stojące na placu Monastiraki, opisaliśmy już we wpisie o ateńskiej dzielnicy o tej samej nazwie (Monastiraki).

Poświęcony archaniołom kościół Panagia Grigoroussa, wybudowany w połowie XIX w., stoi na miejscu wcześniej tu stojącej bizantyjskiej kaplicy (XI / XII w.) z materiałów pochodzących z niej oraz z kilku innych niegdysiejszych świątyń ateńskich. Pierwotna świątynia została zniszczona podczas powstania przeciwko Turkom w 1821 r. Kościół stoi tuż obok wejścia na teren starożytnej rzymskiej agory. We wnętrzach znajduje się cudowny obraz Najświętszej Maryi Panny (Panagia Grigoroussa).

Ateny, kościół Agios Filippos
Ateny, kościół Agios Filippos
Ateny, kościół Swiętych Apostołów na terenie greckiej agory
Ateny, kościół Swiętych Apostołów na terenie greckiej agory
Ateny, kościół Agioi Anargyroi
Ateny, kościół Agioi Anargyroi
Ateny, kościół Agia Paraskevi Agion Anargiron
Ateny, kościół Agia Paraskevi Agion Anargiron
Ateny, kościół Agii Asomati
Ateny, kościół Agii Asomati

XIX-wieczny Agios Filippos (kościół św.Filipa) stoi przy ulicy Adrianou, tuż przed wejściem na teren historycznej greckiej agory. Wcześniej w tym miejscu znajdował się bizantyjski kościół z co najmniej IX w. (legenda mówi, że pochodził on ze wczesnych wieków chrześcijaństwa). Został on zniszczony podczas walk z Turkami (1826 r.). Obecna konstrukcja pochodzi z 1866 r.

Pochodzący z X w. kościół Swiętych Apostołów, stojący na terenie antycznej agory, opisaliśmy przy okazji jej zwiedzania. Z terenów agory można zobaczyć, stojący na wzgórzu obok Obserwatorium kościół Agia Marina, niezbyt stary, bo wybudowany w 1927 r., ale stojący na ruinach świątyni z XI / XII w. Część malowideł ze starej świątyni została zdjęta i przeniesiona do nowej. W starszej wciąż można znaleźć pozostałe, pochodzące z XVII w.

W dzielnicy Psiri, jednej z biedniejszych i bardziej zaniedbanych w centrum Aten, znajdziemy na placu Agion Anargiron okazały kościoł Agioi Anargyroi, pochodzący z czasów bizantyjskich (XI w.). Bliźniacze dzwonnice zostały dobudowane na początku XX w. w odpowiedzi na potrzeby wiernych. Tu znajduje się grobowiec Panayotisa Ktenasa, jednego z bohaterów walk z Turkami. Kościół jest nadal użytkowany przez lokalną społeczność. „Agioi Anargyroi” jest zbiorowym określeniem dawnych świętych, którzy nie pobierali opłat za swoje usługi (głównie medyczne). Był jednym z nielicznych kościołów, które przetrwały w miarę bez strat okres walk z Turkami.

Tuż obok, w bocznej uliczce odchodzącej od placu, stoi maleńki kościółek Agia Paraskevi Agion Anargiron, o którym niestety nic w sieci nie znaleźliśmy. Już przy ulicy Evrou (w lewo na Monastiraki, w prawo na Kerameikos) stoi mały, typowo bizantyjski kościółek Agii Asomati, pochodzący z II poł. XI wieku, odrestaurowany w 1960 r., kiedy to pozbyto się wszystkich dodatków, które pojawiły się w bryle kościoła przez wieki jego istnienia.

Ateny, kościół św.Dymitra "Loumbardiarisa"
Ateny, kościół św.Dymitra „Loumbardiarisa”
Ateny, kościół Agia Ekaterini
Ateny, kościół Agia Ekaterini
Ateny, kościół Agia Sotira
Ateny, kościół Agia Sotira

Po drodze na Akropol znajdziecie opisany już przez nas, będący w ruinie kościół św.Mikołaja (XV-XVI w.). Schodząc z Akropolu i kierując się w stronę wzgórza Mouseion (tego z pomnikiem Filopapposa), miniecie kolejny kościół – kościół św.Dymitra „Loumbardiarisa”. Już wyjaśniamy tę skomplikowaną nazwę. 26 października 1656 r., w przeddzień święta św.Dymitra, wierni zbierali się w tym kościele, gdy na Akropolu turecki dowódca, zagorzały wróg chrześcijan i samych Greków, postanowił urządzić masakrę. Skierował na kościół wszystkie działa z Akropolu, w tym największe, zwane „Loumbarda”, by w czasie uroczystości rozpocząć bombardowanie. I kiedy czekał aż z kościoła popłynie śpiewany przez wiernych hymn, w Akropol (wg legendy zesłany dzięki modłom do świętego) uderzył piorun, wysadzając w powietrze znajdujący się tam magazyn prochu wraz ze wszystkimi działami, skierowanymi na świątynię. Zginęli też tureccy żołnierze oraz ich dowódca wraz z rodziną. Od tego czasu świątynia otrzymała dodatkowy przydomek ku pamięci wielkiego tureckiego działa.

Sam kościół św.Dymitra pochodzi aż z IX w. Podczas odnawiania go w 1955 r. we wnętrzach odkryto stare freski, częściowo zniszczone przez późniejsze zmiany i dodawane ikony. Dziś nowsze części zostały zdjęte, by odsłonić pierwotne malowidła.

Ateny, kościół anglikański św.Pawła
Ateny, kościół anglikański św.Pawła

Niedaleko Akropolu, ale od strony wschodniej (od strony świątyni Zeusa Olimpijskiego), w dzielnicy Plaka, znajduje się bizantyjski kościół Agia Ekaterini (św.Katarzyny). Został on tu wybudowany w połowie XI w. i jest dziś najstarszym przykładem bizantyjskiego kościoła wybudowanego na planie krzyża, z centralną kopułą, w całych Atenach. Do połowy XVIII w. nosi imię św.Teodora – został bowiem wybudowany w miejscu, gdzie w V w. Irena, żona cesarza Teodozjusza, ufundowała pierwszy kościół pod tym wezwaniem. Dopiero w 1767 r. przemianowano go na obecną nazwę, ze względu na przypisanie świątyni do monasteru św.Katarzyny. We wnętrzach kościoła znajdują się relikwie trzech świętych.

Ateny, dzwonnica rosyjskiego kościoła prawosławnego
Ateny, dzwonnica rosyjskiego kościoła prawosławnego

Nieco na północ, także w dzielnicy Plaka, znajdziemy kościół Agia Sotira (częściej nazywany Sotira tou Kottakis, ku czci znamienitego ateńskiego rodu), którego daty budowy nie poznano (pochodzi z drugiej połowy XI w. lub z początków XII w., choć są też teorie o końcu X w. – wtedy byłby to jeden z najstarszych kościołów w Atenach). Podczas walk o niepodległość Grecji (1821-27), świątynia uległa poważnym uszkodzeniom. Potem była siedzibą kościoła rosyjskiego w Atenach (do 1855 r., potem przeniósł się on do nowej siedziby, o której za moment). Gruntownej rekonstrukcji doczekał się na początku XX w., kiedy to także dobudowano mu dzwonnicę.

Kierując się z Plaki w stronę placu Syntagma (na północ) wzdłuż głównej ulicy (Vasisilis Amalias) trafimy na anglikański kościół św.Pawła, jedną z pierwszych budowli powstałych w Atenach po tym, jak stały się one stolicą niepodległej Grecji. Konsekracja świątyni odbyła się w 1843 r. (w Niedzielę Palmową). Kościół znany jest ze znakomitej akustyki i świetnych, uznawanych za jedne z lepszych w mieście, organów. Często wykorzystywany jest jako miejsce wydarzeń muzycznych i koncertów. Nadal jest użytkowany w celach religijnych, będąc dziś jednym z dwóch istniejących w Atenach kościołów anglikańskich.

Ateny, dzwonnica rosyjskiego kościoła prawosławnego
Ateny, dzwonnica rosyjskiego kościoła prawosławnego
Ateny, kościół Agios Andreas
Ateny, kościół Agios Andreas
Ateny, Katedra Metropolitarna Zwiastowania Matki Bożej
Ateny, Katedra Metropolitarna Zwiastowania Matki Bożej
Ateny, kościółek Panagia Gorgoepikoos obok katedry
Ateny, kościółek Panagia Gorgoepikoos obok katedry

Kilkadziesiąt metrów obok znajduje się kolejna świątynia, Sotira Lykodimou – to jej pierwotna nazwa, bo dziś znany jest wyłącznie pod nazwą „rosyjski kościół prawosławny”. Wybudowany został w 1031 r. i jest dziś największym bizantyjskim kościołem z tego okresu – w latach powstania był częścią rzymsko-katolickiego klasztoru. Oparł się zniszczeniom w wyniku najazdów i trzęsień ziemi, ale w 1780 r. w ramach rozbudowy murów obronnych przez Turków, zburzyli oni wszystkie pozostałe klasztorne zabudowania. Poważnie uszkodzony w czasie walk Greków z Turkami w 1827 r., został 20 lat później odkupiony przez prawosławną rosyjską parafię. W kilka lat, przy pomocy finansowej cara Aleksandra II, kościół odbudowano, niestety przy okazji niszcząc bizantyjskie wnętrza. Do dziś świątynia należy do rosyjskiego kościoła prawosławnego.

Kościół Agios Andreas (św.Andrzeja) to niepozorna świątynia, wbudowana w linię zabudowań przy ulicy Agias Filotheis (św.Filotei), prowadzącej w kierunku północnym do katedry ateńskiej (o niej poniżej). Wybudowano go ok.1550 r., kiedy to ufundowano w tym miejscu żeński klasztor (monaster). Wcześniej znajdowała się tu kiedyś wczesnochrześcijańska bazylika. Główny kościół monasteru i reszta jego zabudowań zostały zburzone w 1890 r., a na ich miejscu wybudowano stojącą do dziś biura arcybiskupie.

A co do samej św.Filotei – była Greczynką, pochodzącą z wysoko postawionej rodziny, która po śmierci męża została zakonnicą. Jej działalność denerwowała panujących wtedy (XVI w.) w Atenach Turków, którzy aresztowali ją, torturowali i zamordowali w podeszłym już wieku. Jej relikwie znajdują się dziś w katedrze ateńskiej.

Na północnym końcu ulicy Agias Filotheis stoi najważniejsza świątynia Aten – Katedra Metropolitarna Zwiastowania Matki Bożej, siedziba arcybiskupa Aten i całej Grecji. Została ona oddana do użytku w 1862 r. po 20 latach budowy – kamień węgielny wbudowali osobiście król Otto I i królowa Amalia. Materiały budowlane pochodziły z kilkudziesięciu zdewastowanych kościołów miejskich. We wnętrzach znajdują się groby dwóch świętych męczenników, zamordowanych przez Turków w czasach ich panowania. Na placu przed wejściem do katedry znajdziemy pomnik Damaskinosa, arcybiskupa Aten w czasie II wojny światowej. W świątyni tej odbywają się najbardziej okazałe ceremonie z udziałem znanych osobistości (np. śluby czy pogrzeby).

Obok katedry stoi mały, niepozorny kościółek Panagia Gorgoepikoos, pochodzący z czasów bizantyjskich (końcówka XII w.). Stoi na miejscu wcześniejszej pogańskiej świątyni, a zdobią go m.in. antyczne płaskorzeźby – np. na fasadzie znajdziemy płaskorzeźbę pochodzącą z pomnika powstałego w IV w. p.n.e. Przez długi czas ten kościół był siedzibą episkopatu, jakiś czas używany był również jako biblioteka.

Ateny, kościół Wniebowzięcia NMP „Chrysospiliotissa" - w remoncie
Ateny, kościół Wniebowzięcia NMP „Chrysospiliotissa” – w remoncie
Ateny, kościół Agia Eirini
Ateny, kościół Agia Eirini

W północnej części centrum Aten, przy ulicy Aiolou stoi okazały kościół Wniebowzięcia NMP „Chrysospiliotissa”, zwany tak od nazwy klasztoru, który wspomógł budowę świątyni w 1705 r. To kolejny kościół, który nie przetrwał walk wyzwoleńczych z początków XIX w. Niemal całkowicie zniszczony, został odbudowany w 1832 r., ale wkrótce okazało się, że jego rozmiary są niewystarczające w stosunku do potrzeb. Zbiórka pieniędzy rozpoczęła się w 1846 r., ale z powodu trudności z wykupem gruntów dookoła kościoła, rozbudowa rozpoczęła się dopiero w 1863 r. Budowa trwała jeszcze dłużej i ostatecznie świątynia w obecnym kształcie oddana została do użytku w 1892 r.

Przy tej samej ulicy, nieco na południe znajduje się kościół Agia Eirini (św.Ireny), pochodzący z czasów średniowiecza, który stał się jedną z głównych świątyń ateńskich po odzyskaniu przez Greków niepodległości, i to pomimo zniszczeń wojennych, których kościół nie uniknął. To tu odbywały się wszystkie główne uroczystości z udziałem króla Ottona I. Później zdecydowano o budowie nowej katedry pod tym samym wezwaniem, ale że prace się opóźniały, zamiast budowy nowej świątyni, rozbudowano tą istniejącą. Otwarcie nastąpiło w 1850 r., choć ostateczny koniec prac był dopiero w 1892 r.

Idąc nadal na południe i skręcając w lewo w ulicę Ermou, dojdziemy do placu Kapnikareas, na którym stoi perełka architektury kościelnej Aten – Panagia Kapnikarea, jeden z najstarszych kościołów w stolicy Grecji, pochodzący z XI wieku. Wg legendy założyła go Irena, żona Leona IV, cesarza bizantyjskiego, ale legenda ta nie znalazła potwierdzenia w faktach. Stojący w reprezentacyjnym centrum miasta kilkukrotnie miał być zburzony na potrzeby rozbudowy urbanistycznej, ale na szczęście zawsze znalazł się ktoś, kto uchronił zabytek przed zniszczeniem. Uszkodzony podczas walk z Turkami, doczekał się stopniowej odbudowy i rekonstrukcji wnętrz dopiero w połowie XX wieku. Nazwa kościoła nie została jednoznacznie wyjaśniona do dziś.

Ateny, kościół Panagia Kapnikarea
Ateny, kościół Panagia Kapnikarea
Ateny, kościół kościoł Agios Georgios
Ateny, kościół kościoł Agios Georgios
Ateny, kościółek Agioi Theodoroi
Ateny, kościółek Agioi Theodoroi
Ateny, katolicka katedra Agios Dionysios
Ateny, katolicka katedra Agios Dionysios

Wracamy na północ, na plac Karykis, gdzie znajdziemy kościoł Agios Georgios (św.Jerzego), zbudowany w miejsce bizantyjskiej świątyni w połowie XIX w., należącej do rodziny Karykis i zburzonej podczas walk w 1821 r. Odbudowana przez króla Ottona I, w latach 1845-49 przeszła gruntowną rozbudowę. Pod jej koniec zawaliła się kopuła świątyni, co wymogło wzmocnienie konstrukcji ścian.

Dosłownie 200-300 metrów dalej na północ, przy placu Klafthmonos stoi zabytkowy kościółek Agioi Theodoroi (św.Teodora), wybudowany pierwotnie w połowie XI w., a przebudowany z kamienia w wieku kolejnym, będący jednym z najwspanialszych przykładów architektury bizantyjskiej w Atenach. W 1840 r. został odrestaurowany ze środków króla Ottona I i jego żony. Na początku XX w. odkryto we wnętrzach grobowce oraz fragmenty mozaik na podłodze świątyni.

Na koniec rajdu śladami ateńskich świątyń idziemy na wschód, w stronę Uniwersytetu Narodowego, obok którego przy głównej ulicy Panepistimiou stoi katolicka katedra Agios Dionysios, której budowa zakończyła się w 1865 r.

Na potrzeby niniejszego wpisu, oglądane przeze mnie ateńskie świątynie ułożyłem w takiej kolejności, aby dało się z tego zrobić jedną, spójną trasę zwiedzania. Ja kościoły oglądałem w innej kolejności, przy okazji zwiedzania najważniejszych, starożytnych atrakcji stolicy Grecji. Kościoły same „wpraszają” się w obiektyw, jest ich dużo i są naprawdę fotogeniczne, w większości mają własną burzliwą historię, dlatego warto je uwzględnić w swoim planie zwiedzania Aten. A w kolejnym wpisie pokażemy Wam pozostałe atrakcje Aten, warte zobaczenia w trakcie weekendowego wyjazdu.

Pełna galeria zdjęć kościołów i świątyń innych wyznań w Atenach znajduje się na osobnej stronie naszego bloga oraz na naszym profilu na Facebooku.

Jak bardzo przydatny jest dla Ciebie ten artykuł?

Kliknij na odpowiednią gwiazdkę i oceń treść

Dotychczasowa średnia ocena 5 / 5. Ilość opinii: 1

Jeśli nasz artykuł jest dla Ciebie przydatny...

podziel się nim ze znajomymi 🙂

Dodaj komentarz

Please Login to comment
  Subscribe  
Powiadom o